Pomimo tak niesprzyjających okoliczności w Kraju Basków przeprowadzone zostały reformy gospodarcze, zorientowane na obywateli. Dzięki nim ten region może dziś poszczycić się wysoką jakością służby zdrowia (drugie miejsce na świecie pod względem długości życia kobiet), szkolnictwa (60 proc. osób ma wykształcenie wyższe) i dochodem na jednego mieszkańca (130 proc. PKB w porównaniu z poziomem UE).

Jak poprawiliśmy jakość życia obywateli – ekosystem innowacji społecznej

 Proces wprowadzania innowacji społecznych przebiegał w sposób systemowy. W Kraju Basków pojęcie zrównoważonego rozwoju człowieka i innowacji utożsamiane jest z wartościami, zasadami i partnerstwami publiczno - prywatnymi. To dzięki nim społeczeństwo może budować własną przyszłość, z zachowaniem równowagi społeczno - gospodarczej.

Samorząd lokalny jest jednym z kluczowych elementów sukcesu transformacji, jaka miała miejsce na przestrzeni kilku ostatnich dekad w Kraju Basków. W najnowszym raporcie brytyjskiej fundacji działającej na rzecz innowacji, Nesta „When small is beautiful: lessons from highly - innovative smaller countries” („Małe jest piękne. Doświadczenia niewielkich, lecz innowacyjnych krajów”), wśród godnych naśladowania przykładów autorzy wymienili osiągnięcia baskijskich instytucji, takich jak SPRI, Innobasque i Mondragon Cooperative Corporation. Czynników sukcesu innowacyjności Kraju Basków jest jednak znacznie więcej.

Transformacja w tym regionie przebiegała w niezwykle trudnych warunkach. Była ona możliwa dzięki ekosystemowi innowacji, opartemu na takich elementach, jak samorząd, lokalne przepisy i system podatkowy, partnerstwa publiczno - prywatne, ekonomia społeczna, nowoczesne systemy produkcji, polityka klastrowa itd. Jednak kluczowym elementem leżącym u podstaw zmian była lokalna kultura. UNESCO określa kulturę jako „zespół cech duchowych i materialnych, intelektualnych i emocjonalnych, charakteryzujących społeczeństwo lub grupę społeczną, który poza sztuką i literaturą, obejmuje sposoby bycia, formy współistnienia, systemy wartości, tradycje i wierzenia”. Te wartości i praktyki są motorem transformacji i mogą ukierunkować drogę rozwoju, a także stanowić źródło praktycznych wskazówek. W naszym wypadku  kultura baskijska przyczyniła się do wzmocnienia poczucia solidarności i podkreślenia dorobku transformacji.

 Podaj dalej – jak powielać dobre przemiany społeczne?

Centrum Studiów Społecznych i Politycznych Agirre (Uniwersytet Kraju Basków) we współpracy z The Young Foundation prowadzi badania nad możliwościami wdrażania doświadczeń Basków w innych miastach i regionach. Wyzwanie polega na stworzeniu podobnych ekosystemów innowacji społecznych, które będą mocno zakorzenione w lokalnych wartościach i historii. Obecnie współpracujemy nad rozwijaniem form zaangażowania obywatelskiego, a także programów wspierających przedsięwzięcia i inwestycje społeczne.

Tego typu działania tworzą odpowiednie warunki dla wdrażania modelu „otwartych innowacji społecznych”. W praktyce oznacza to zachęcanie obywateli, społeczności i interesariuszy do nawiązania partnerskiej współpracy z lokalnymi instytucjami w celu stworzenia oddolnego ruchu na rzecz transformacji. Robimy to poprzez:

• identyfikację grup, struktur władzy i innych czynników będących źródłem nierówności oraz wyzwań społecznych.

• Następnie współpracujemy ze społecznościami i interesariuszami w celu określenia zarówno mocnych stron, jak i podstawowych problemów miasta.

• Następnie tworzymy scenariusz, który z jednej strony zakłada wykorzystanie potencjału, a z drugiej umożliwia rozwiązywanie zdefiniowanych problemów.

Wykorzystując to podejście, chcemy włączać społeczności i partnerów w tworzenie, rozwój i zarządzanie zasobami miasta oraz w prowadzone projekty innowacyjne. Dzięki temu mieszkańcy i społeczności lokalne będą mogli wpływać na przyszłość miasta.

Doświadczenie Kraju Basków pokazało, że identyfikacja, rozwój i wdrażanie innowacji, zorientowanych na najważniejsze obszary, wskazane przez partnerów publicznych i prywatnych są niezmiernie ważne. Jeśli firmy prywatne chcą bardziej wydajnie realizować strategię CSR, zaangażowanie w tego rodzaju współpracę stwarza ku temu olbrzymie możliwości. Skoro taką transformację udało się przeprowadzić w Kraju Basków, to czemu nie spróbować tego w Polsce?

GORKA ESPIAU
Agirre Lehendakaria Center (ALC),
dyrektor ds. innowacji w miastach
i regionach w The Young Foundation.